Ψεύτικοι φίλοι στο διαδίκτυο – Ο άνθρωπος πίσω από τη «μάσκα»

Στον κόσμο του διαδικτύου συχνά έχουμε την ψευδαίσθηση ότι όλα είναι αληθινά. Ο λόγος είναι ότι, θεωρούμε πως ο ψηφιακός κόσμος είναι προέκταση του κόσμου στον οποίο ζούμε. Κοιτώντας όμως κανείς με μεγαλύτερη προσοχή μπορεί να διακρίνει τεράστιες διαφορές.

Πολλοί από εμάς έχουμε επικοινωνήσει διαδικτυακά με λογαριασμούς τον οποίων η ταυτότητα δεν μας είναι γνωστή από την καθημερινή μας ζωή διακινδυνεύοντας να εξαπατηθούμε ή να γίνουμε θύματα εκμετάλλευσης με διάφορους τρόπους.

Είναι πολύ εύκολο να πέσουμε στον πειρασμό της επικοινωνίας με κάποιον ο οποίος αν και δεν είναι φίλος μας στην πραγματικότητα, μας μιλά ευγενικά και με κατανόηση ή εμφανίζει ένα προφίλ ανθρώπου που μας ενδιαφέρει.

Ποιος είναι όμως ο άνθρωπος πίσω από τη «μάσκα»;

Για να καταλάβουμε τους κινδύνους που διατρέχουμε επικοινωνώντας με αγνώστους θα πρέπει να ξέρουμε τα εξής:

1.    Τι σημαίνει «ψεύτικος φίλος» στο διαδίκτυο;

Οι ψεύτικοι φίλοι στο διαδίκτυο είναι περιστασιακοί λογαριασμοί με τους οποίους επικοινωνούμε μέσω του ψηφιακού κόσμου. Συνήθως έχουν ελλιπείς ή ασαφείς πληροφορίες στο προφίλ που διατηρούν. Για παράδειγμα, μπορεί να μην έχουν προσωπικές πληροφορίες, όπως πραγματική τοποθεσία, ιστορικό σπουδών ή εργασίας και το περιεχόμενο που μοιράζονται είναι αναληθές και γενικού ενδιαφέροντος. (alfavita.gr)

2.    Πώς μπορούν να μας εξαπατήσουν;

• Catfishing: Πρόκειται για λογαριασμούς με «ψεύτικη ταυτότητα» που έχουν ως σκοπό τον διαμοιρασμό ψευδών μηνυμάτων, τη σύναψη σχέσεων ή την εξαπάτηση. Ένας “catfisher” μπορεί να χρησιμοποιεί ψεύτικες φωτογραφίες και αποκρύπτει την πραγματική του ζωή, ώστε να κερδίσει την εμπιστοσύνη, να αποκτήσει συναισθηματικό έλεγχο ή να αποσπάσει οικονομικά οφέλη. (CSII)
• Ψεύτικα προφίλ / λογαριασμοί τύπου “μαριονέτα”: Είναι λογαριασμοί γνωστοί ως “sock puppet” οι οποίοι διατηρούν ψεύτικες ψηφιακές ταυτότητες και δημιουργούνται είτε για να υποστηρίξουν μια άποψη, είτε για να χειραγωγήσουν άλλους χρήστες ή τη δημόσια γνώμη. (Alfavita)
• Προφίλ που μοιράζονται “αγάπη” ή “φιλιά” με σκοπό τη χειραγώγηση: Ένας «ψεύτικος φίλος» μπορεί να σε «βομβαρδίσει» με μηνύματα αγάπης. Αυτό στο εξωτερικό είναι γνωστό ως  «love-bombing». Στόχος αυτής της συμπεριφοράς είναι η αποκόμιση αγάπης και προσοχής, με την παράλληλη δημιουργία συναισθηματικού δεσίματος. Με τον τρόπο αυτό μπορεί κάποιος να κερδίσει την εμπιστοσύνη μας και στη συνέχεια να μας ζητήσει χρήματα, πληροφορίες ή ακόμα και προσωπικά δεδομένα. Αυτός είναι και ένας από τους τρόπους με τον οποίο γίνεται η εξαπάτηση τύπου «catfishing». (in.gr)

3.    Τελικά οι “ψεύτικοι φίλοι” είναι επικίνδυνοι;

Σαφώς και διατρέχουμε μεγάλους κινδύνους όταν επικοινωνούμε με ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε στην πραγματική ζωή. Ποιοι είναι όμως αυτοί;

• Συναισθηματική κακοποίηση & εκβιασμός: Όταν κάποιος πιστεύει ότι μιλά με έναν αληθινό φίλο αλλά στην πραγματικότητα βρίσκεται υπό χειραγώγηση, μπορεί να νιώσει προδομένος, να αποκαλύψει μυστικά ή πολύ προσωπικές πληροφορίες. Αρκετές φορές αναφέρονται περιστατικά εκβιασμού στα οποία ψεύτικα προφίλ ζητούν χρήματα χρησιμοποιώντας “ευαίσθητες” πληροφορίες των θυμάτων τους. (in.gr)
• Παραβίαση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα: Οι «ψεύτικοι φίλοι» μπορούν πολύ εύκολα να ζητήσουν ή να δημοσιεύσουν πολύ προσωπικά δεδομένα όπως ονόματα, φωτογραφίες, οικογενειακή ζωή, οικονομικές στοιχεία τα οποία είναι ευαίσθητα και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να γνωστοποιούνται. (CSII)

Αυτό είναι γνωστό ως παραβίαση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. (lawspot.gr)

• Cyberbullying / διαδικτυακός εκφοβισμός: Το catfishing μπορεί επίσης να αποτελέσει εργαλείο διαδικτυακού εκφοβισμού. Κάποιοι το κάνουν για να προσβάλλουν, να μειώσουν ή να βλάψουν κάποιον μέσω “ψεύτικης” φιλίας. (saferinternet4kids.gr)
• Απάτες: Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι «ψεύτικοι φίλοι» αποσκοπούν στο οικονομικό όφελος. Συχνά ζητούν χρήματα, δώρα ή άλλες υπηρεσίες εκμεταλλευόμενοι την εμπιστοσύνη που έχουν κερδίσει. (saferinternet4kids.gr)

Ορισμένα χαρακτηριστικά λογαριασμών που προδίδουν την ψεύτικη ταυτότητά τους είναι τα εξής:

1. Το προφίλ φαίνεται υπερβολικά τέλειο: Λίγες φωτογραφίες, επαγγελματικές εικόνες, προβολή μιας υπερβολικά “ωραίας” ζωής. (ΕΘΝΟΣ)
2. Αποφεύγει την προσωπική επικοινωνία: Απορρίπτει την επικοινωνία με βιντεοκλήσεις ή συναντήσεις ή βρίσκει δικαιολογίες ώστε να μην «επαληθευτεί» η πραγματική του ταυτότητά. (CSII)
3. Ζητά χρήματα ή πολύ προσωπικές πληροφορίες: Σε σύντομο χρονικό διάστημα αρχίζει να ζητά οικονομική βοήθεια ή ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. (in.gr)
4. Συχνά πέφτει σε αντιφάσεις: Όσα λέει για την καθημερινότητά του, το επάγγελμα, ή τα σχέδιά του δεν είναι σταθερά. (ΕΘΝΟΣ)
5. Έχει λίγους “φίλους” ή ενεργούς ακόλουθους: Ο λογαριασμός του δεν έχει πολλούς πραγματικούς φίλους ή αλληλεπιδράσεις σε άρθρα (σχόλια κ.λπ.). (kapa-news.gr)

• Να είμαστε επιφυλακτικοί: Πρέπει να δείχνουμε ιδιαίτερη προσοχή όταν γνωρίζουμε κάποιον διαδικτυακά. Δεν είναι κακό να ζητούμε μια όσο το δυνατό περισσότερο «αληθινή» επικοινωνία π.χ. βιντεοκλήσεις, φωτογραφίες κ.λπ.
• Χρήση εργαλείων επαλήθευσης: Όταν μας δίνουν φωτογραφίες, μπορούμε να κάνουμε μια αναζήτηση στο διαδίκτυο (reverse image search) προκειμένου να δούμε σε ποιον ανήκει. (ΕΘΝΟΣ)
• Κρατάμε τα προσωπικά μας δεδομένα ιδιωτικά: Δεν πρέπει να αποκαλύπτουμε ευαίσθητες πληροφορίες (διεύθυνση, τηλέφωνο, οικονομικά) εάν δεν είμαστε απόλυτα σίγουροι με ποιον επικοινωνούμε.
• Αναφορά και μπλοκάρισμα: Αν υποπτευόμαστε ότι κάποιος είναι προσπαθεί να μας εξαπατήσει, μπορούμε να τον αναφέρουμε στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης ή να τον μπλοκάρουμε. (Alfavita)
• Μιλάμε με αγαπημένα πρόσωπα για ότι μας απασχολεί: Αν κάτι μας βάζει σε υποψίες, είναι καλό να το συζητάμε με φίλους, γονείς ή υπεύθυνους (π.χ. καθηγητές) για να λάβουμε συμβουλές ή βοήθεια. (CSII)

Συμπέρασμα

Οι «ψεύτικοι φίλοι» στο διαδίκτυο δεν είναι κάτι που πρέπει να αντιμετωπίζουμε με επιπολαιότητα καθώς μπορούν να γίνουν πολύ επικίνδυνοι. Η εξαπάτηση μέσω ψεύτικων προφίλ (catfishing), η συλλογή προσωπικών δεδομένων και η χειραγώγηση είναι κάποια από τα πιθανά σενάρια που θα αναγκαστούμε να αντιμετωπίσουμε. Είναι πολύ σημαντικό να είμαστε επιφυλακτικοί και να είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε ένα ψεύτικο προφίλ ώστε να προστατεύουμε τον εαυτό μας.

Τέλος, αν κάτι μας φαίνεται «ύποπτο», να μη διστάζουμε να ζητήσουμε βοήθεια ή να το αναφέρουμε σε άτομα του στενού μας κύκλου.

Βιβλιογραφία / Πηγές

• Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου, Cyberbullying – Διαδικτυακός Εκφοβισμός (saferinternet4kids.gr)
• Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου, Δελτίο τύπου για διαδικτυακές απάτες (saferinternet4kids.gr)
• Cyber Security International Institute, «Προστασία ανηλίκων από ψεύτικα προφίλ» (CSII)
• CSIi, «Έπεσα θύμα catfishing. Και τώρα;» (CSII)
• Έθνος, «Πώς να ξεχωρίζετε τα fake προφίλ στα social media – Τα 10 ‘κόλπα’» (ΕΘΝΟΣ)
• Kapa‑News, «Δέκα τρόποι για να εντοπίζετε τα ψεύτικα προφίλ στα social media» (kapa-news.gr)
• Alfavita, «Ψεύτικα προφίλ και διαδικτυακοί απατεώνες: Πώς να τους εντοπίσετε» (Alfavita)
• in.gr, «Είναι το ‘Kittenfishing’ το νέο κόλπο εξαπάτησης στα dating apps;» (in.gr)
• Συνήγορος του Καταναλωτή, «Η προστασία του ανήλικου καταναλωτή στο διαδίκτυο» (synigoroskatanaloti.gr)